วันอังคารที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2554

แนวคิดและทฤษฎีการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

. แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับเรื่องดิน

การปรับปรุง พัฒนาที่ดินที่สำคัญคือ ต้องอนุรักษ์ผิวดินซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์ไว้ให้ได้ ไม่ลอกหน้าดินทิ้งไป ต้องสงวนไม้ยืนต้นที่ยังเหลืออยู่ เพื่อรักษาความชุ่มชื้นของผืนดินไว้

.๑ ทฤษฎีแกล้งดินอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริ แกล้งดินเพื่อแก้ปัญหาดินเปรี้ยว อันเกิดจากน้ำท่วมที่ไหลมาจากป่าพรุ ในจังหวัดนราธิวาส

ที่ที่น้ำท่วมนี่หาประโยชน์ไม่ได้ ถ้าเราจะทำให้มันโผล่พ้นน้ำขึ้นมา มีการระบายน้ำออกไปก็จะเกิดประโยชน์กับประชาชน ในเรื่องการทำมาหากินอย่างมหาศาล

ที่เราทดลองที่นี่จะไปเป็นประโยชน์สำหรับที่อื่น อย่างที่จังหวัดนครนายก แห้งแล้งแล้วก็เปรี้ยว เมื่อเปรี้ยวแล้วเอาปูนมาใส่ก็ยังไม่ดี

งานปรับปรุงดินเปรี้ยวควรดำเนินการต่อไปทั้งในแง่การศึกษาทดลองและการขยายผล

การใช้น้ำจืดชะล้างกรดออกจากดินนั้นแสดงว่าน้ำจืดสามารถช่วยปรับปรุงฟื้นฟูดินให้มีคุณภาพดีขึ้น จนใช้ปลูกข้าวได้ สมควรขยายผลนำไปแนะนำเกษตรกร

การขยายผลในกรณีการแก้ไขดินเปรี้ยวที่ทดลองได้ผลในเขตพื้นที่ศูนย์ฯ พิกุลทอง โดยใช้น้ำจืดชะล้างกรดออกจากดินนั้นแสดงว่าน้ำจืดสามารถช่วยปรับปรุงฟื้นฟูดินให้มีคุณภาพดีขึ้นจนใช้ปลูกข้าวได้

ให้มีการทดลองทำดินให้เปรี้ยวจัดโดยการระบายน้ำให้แห้งและศึกษาวิธีการแก้ดินเปรี้ยวเพื่อนำผลไปแก้ปัญหาดินเปรี้ยวให้แก่ราษฎรที่มี

ต่อไปดินก็จะไม่เปรี้ยวแล้ว เพราะว่าทำให้เปรี้ยวเต็มที่แล้ว โดยที่ขุดอะไร ๆ ทำให้เปรี้ยวแล้วก็ระบายรู้สึกนับวันเขาจะดีขึ้น

นี่เป็นเหตุผลอย่างหนึ่งที่พูดมา 3 ปีแล้ว หรือ 4 ปีกว่า ต้องการน้ำสำหรับมาให้ดินทำงาน ดินทำงานแล้วดินจะหายโกรธ อันนี้ไม่ใครเชื่อแล้วก็มาทำที่นี่แล้วมันได้ผล

การทดลองต้องดูอย่างนี้ ทิ้งดินเอาไว้หนึ่งปี แล้วจะกลับเปลี่ยนหรือเปล่า เพราะความเปรี้ยวมันเป็นชั้นดิน ชั้นดินที่เป็นซัลเฟอร์ (Sulfur)”

พื้นที่บริเวณบ้านโคกอิฐ-โคกใน เป็นดินเปรี้ยว เกษตรกรมีความต้องการจะปลูกข้าว ทางชลประทานได้จัดส่งน้ำชลประทานให้ก็ให้พัฒนาดินเปรี้ยวเหล่านี้ให้ใช้ประโยชน์ได้

อันนี้สิเป็นชัยชนะที่ดีใจมาก ที่ใช้งานได้แล้วชาวบ้านเขาก็ดีขึ้น แต่ก่อนชาวบ้านเขาต้องซื้อข้าวเดี๋ยวนี้เขามีข้าวอาจจะขายได้

อันนี้ผลงานของเราที่ทำที่นี่เป็นงานสำคัญที่สุด เชื่อว่าชาวต่างประเทศเขามาดูเราทำอย่างนี้แล้วเขาพอใจ เขามีปัญหานี่แล้วก็เขาไม่ได้แก้ หาตำราไม่ได้

.๒ ทฤษฎีการป้องกันการเสื่อมโทรมและการพังทลายของดิน โดย หญ้าแฝก พืชจากพระราชดำริ กำแพงที่มีชีวิตในการอนุรักษ์และคืนธรรมชาติสู่แผ่นดิน

การปลูกแฝกเป็นแนวคิดใหม่ อยากจะให้ปลูกโดยไม่ต้องหวังผลอะไรมากนัก แต่ผลที่ได้จะดีมากและการปลูกไม่จำเป็นต้องไปปลูกในที่ของเกษตรกร ขอให้ปลูกกันในสถานีพัฒนาที่ดินเพื่อเป็นแบบอย่าง เพื่อคัดพันธุ์ หาพันธุ์ที่ดี ที่ไม่ขยายพันธุ์โดยออกดอก ต้องดูว่าปลูกแล้วมีพันธุ์ไหน ที่ทนแล้งยังเขียวอยู่ก็ใช้ได้โดยขอให้ปลูกก่อนฤดูฝน จะทำให้เกษตรกรในพื้นที่ข้างเคียงเห็น

การปลูกหญ้าแฝกบนพื้นที่ภูเขา ให้ปลูกหญ้าแฝกตามแนวขวางของความลาดชัน และในร่องน้ำของภูเขา เพื่อป้องกันการพังทลายของหน้าดิน และช่วยเก็บความชื้นในดินไว้ด้วย

การปลูกหญ้าแฝกเหนือแหล่งน้ำ เพื่อเป็นแนวป้องกันตะกอนและดูดซับสารเคมีตลอดจนของเสียต่างๆ ไว้ ในรากและลำต้นได้นาน จนสารเคมีนั้นสลายตัวเป็นปุ๋ยสำหรับพืชต่อไป

การปลูกหญ้าแฝก ควรปลูกเป็นแถวเดี่ยว ระยะระหว่างต้นห่างกัน ๑๐-๑๕ ซม. ทำให้ไม่เปลืองพื้นที่ การดูแลรักษาง่าย ควรทำการทดลองปลูกในร่องน้ำ และบนพื้นที่ลาดชันให้มาก เพื่อช่วยป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน

การคัดเลือกสายพันธุ์หญ้าแฝกนั้น เป็นสิ่งสำคัญที่ควรระมัดระวังอย่างมาก ควรเลือกพันธุ์ที่ไม่สามารถกระจายพันธุ์ได้โดยเมล็ด เพราะถ้าเป็นสายพันธุ์ที่แพร่กระจายโดยทางเมล็ดแล้วจะเป็นอันตราย

ในส่วนของการปลูกหญ้าแฝกเพื่อการอนุรักษ์ดินและน้ำ ให้พิจารณาปลูกก่อนหน้าฝนสัก 3 เดือน ในกรณีที่พื้นที่มีน้ำพอที่จะมารดต้นหญ้าแฝกได้ เพราะว่าจะทำให้ต้นหญ้าแฝกแข็งแรง เมื่อถึงหน้าฝนจะทนต่อความแรงของน้ำในหน้าฝนได้

ขอให้ปลูกหญ้าแฝกไว้ด้วย เพราะหญ้าแฝกมีประโยชน์มากในการช่วยยึดดินไม่ให้พังทลาย ช่วยรักษาหน้าดินโดยเฉพาะที่โครงการนี้มีที่ลาดชันหลายแห่ง นอกจากนี้หญ้าแฝกยังช่วยกักเก็บอินทรียวัตถุไว้ในดิน ใบอ่อนของหญ้าแฝกยังเป็นอาหารสัตว์ได้อีกด้วย

ควรเร่งปลูกหญ้าแฝกให้มาก ๆ เพราะหญ้าแฝกมีคุณสมบัติพิเศษ ในการอนุรักษ์ดินหลายประการ โดยเฉพาะดินที่มีโครงสร้างแข็งดังเช่นที่ห้วยทรายนี้ หญ้าแฝกจะทำหน้าที่เป็นเขื่อนที่มีชีวิตที่จะช่วยทำให้ดินมีความชุ่มชื้น และอุดมสมบูรณ์มากขึ้น

นอกจากนี้ยังพบว่าการปลูกหญ้าแฝกยังส่งผลให้การเพาะปลูกพืชอื่น ๆ ระหว่างแนวรั้วหญ้าแฝกนั้นให้ผลผลิตได้อย่างเต็มที่มากขึ้น

หญ้าแฝกมีคุณสมบัติที่เหมาะสมในการจัดระบบอนุรักษ์ดิน โดยการปลูกเป็นแนวรั้วกั้นตามระดับชั้น และได้มีการศึกษาทดลองใช้อย่างได้ผลดี ในประเทศแถบเอเชียหลายประเทศแล้ว

สำหรับโครงการฟื้นฟูที่ดินเขาชะงุ้ม ให้ดำเนินการปลูกในส่วนบนที่ติดกับเขาเขียวโดยให้ปลูกติดกันเป็นแถวเดียว โดยให้นำหน้าดินมาใส่เพิ่มเติมในระยะต้น เมื่อแฝกขึ้นดีแล้วจะช่วยเพิ่มปริมาณหน้าดินได้

ถ้าจะปลูกไม้ผลควรปลูกหญ้าแฝกเป็นรูปครึ่งวงกลมล้อมต้นไม้ผลคล้ายฮวงซุ้ย

คุณสมบัติอีกอย่างหนึ่งของหญ้าแฝกก็คือ แฝกจะเป็นตัวกักเก็บไนโตรเจนและกำจัดสิ่งเป็นพิษ หรือสารเคมีอื่น ๆ ไม่ให้ไหลลงไปยังแม่น้ำลำคลอง โดยกักให้ไหลลงไปในดินแทน

การปลูกหญ้าแฝกเป็นแนวรอบ ๆ อ่าง จะช่วยรักษาหน้าดินเหนืออ่าง ทำให้ดินอุดมสมบูรณ์ขึ้นอันจะเป็นการช่วยให้ป่าไม้ในบริเวณพื้นที่รับน้ำสมบูรณ์ขึ้นอย่างรวดเร็ว

การปลูกหญ้าแฝกควรปลูกทั้งในพื้นที่เพื่อการเกษตร ขอบสระ หรือแหล่งน้ำในบริเวณพื้นที่ป่าไม้ตลอดจนสามารถปลูกในบริเวณที่เป็นร่องน้ำ เพื่อกรองตะกอนดินไม่ให้ไหลลงไปสู่แหล่งเก็บน้ำและรากหญ้าซึ่งหนาแน่น จะมีส่วนในการเก็บความชุ่มชื้นในดินได้

ให้ดำเนินการปลูกหญ้าแฝก ซึ่งจะช่วยทั้งการอนุรักษ์ดินและน้ำโดยรากของหญ้าแฝกจะอุ้มน้ำไว้ ซึ่งจะช่วยให้เกิดความชุ่มชื้นในดินอันจะสามารถปลูกพืชอื่น เช่น ข้าวโพด หรือต้นไม้ยืนต้นอื่น ๆ ในบริเวณที่ปลูกหญ้าแฝกได้

ให้เร่งดำเนินการปลูกหญ้าแฝกให้ครอบคลุมทั่วประเทศ ภายใน 2 ปี ถึงแม้การดำเนินงานอาจจะสิ้นเปลืองงบประมาณบ้างก็ควรได้ดำเนินการ

.๓ ทฤษฎีใหม่ : การบริหารจัดการที่ดินเพื่อการเกษตรอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

ถามชาวบ้านที่อยู่นั่นว่า เป็นอย่างไรบ้างปีนี้ เขาบอกว่าเก็บข้าวได้ แล้วข้าวก็อยู่ตรงนั้น กองไว้ เราก็ไปดูข้าว ข้าวนั้นมีรวงจริงแต่ไม่มีเมล็ด หรือรวงหนึ่งมีซักสองสามเมล็ด ก็หมายความว่า ไร่ คงได้ประมาณซักถังเดียวหรือไม่ถึงถังต่อไร่ ถามเขาทำไมเป็นอย่างนี้ เขาบอกว่าเพราะไม่มีฝน เขาปลูกกล้าไว้แล้วเมื่อขึ้นมาก็ปักดำ ปักดำไม่ได้ เพราะว่าไม่มีน้ำ ก็ปักในทรายทำรูในทรายแล้วปักลงไป เมื่อปักแล้วตอนกลางวันก็เฉามันงอลงไป แต่ตอน

กลางคืนก็ตั้งตัวตรงขึ้นมา เพราะมีน้ำค้างแล้วในที่สุดก็ได้รวงแต่ไม่มีข้าวเท่าไรอันนี้เป็นบทเรียนที่ดี แสดงให้เห็นว่า ข้าวนี้เป็นพืชแข็งแกร่งมากขอให้ได้มีน้ำค้างก็พอ แม้จะเป็นข้าวธรรมดาไม่ใช่ข้าวไร่ ถ้าหากว่าเราช่วยเขาเล็กน้อยก็สามารถที่จะได้ข้าวมากขึ้นหน่อยพอที่จะกิน ฉะนั้น โครงการที่จะทำมิใช่จะต้องทำโครงการใหญ่โตมากนัก จะได้ผล ทำเล็ก ๆ ก็ได้ จึงเกิดความคิดขึ้นมาว่าในที่เช่นนั้น ฝนดีพอสมควร แต่ลงมาไม่ถูกระยะเวลา ฝนก็ทิ้งช่วง ข้าวก็ไม่ดี

. แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับเรื่องน้ำ

หากประวิงเวลาต่อไปไม่ได้ทำ เราก็ต้องอดน้ำแน่ จะกลายเป็นทะเลทราย และเราก็จะอพยพไปไหนไม่ได้ โครงการนี้คือ สร้างอ่างเก็บน้ำ ๒ แห่ง แห่งหนึ่งคือที่แม่น้ำป่าสัก อีกแห่งหนึ่งคือที่แม่น้ำนครนายก ๒ แห่งรวมกันจะเก็บน้ำเหมาะสมพอเพียงสำหรับการบริโภค การใช้น้ำในเขตกรุงเทพฯ และเขตใกล้เคียงในที่ราบลุ่มของประเทศไทย

.๑ ทฤษฎีการบำบัดน้ำเสีย โดยใช้กระบวนการทางชีววิทยาผสมผสานกับเครื่องกลเติมอากาศแบบสระเติมอากาศชีวภาพบำบัด”(Biological Treatment Aerated Lagoon) ตามแนวพระราชดำริ บึงพระราม ๙

บางคนว่าโครงการตามพระราชดำรินี้ เป็นโครงการแบบไม่ใช้วิชาการชั้นสูง ไม่ใช่ใช้วิชาการชั้นสูงทั้งหมดแต่วิธีมองทัศนะต้องมองแบบกันเอง ว่าจะทำอะไรเล็ก ๆ ทำอะไรที่ไม่วุ่นวายใหญ่โตจนเกินไป แต่ก่อนนี้คิดมาตลอดว่า “Small is beautiful”

น้ำในประเทศไทยที่ไหลเวียนนั้นยังมีอยู่ เพียงแต่ต้องบริหารให้ดี ถ้าบริหารให้ดีแล้ว มีเหลือเฟือ

. ทฤษฎีการบำบัดน้ำเสียด้วยการผสมผสาน ระหว่างพืชน้ำกับระบบการเติมอากาศ (Constructed Wetland and Air Transfer for Waste Water Treatment) ณ บริเวณ หนองสนม หนองหวาน

น้ำนี้จะต้องใช้ให้ดี คือ น้ำนั้นมีคุณ อย่างที่เราใช้สำหรับบริโภคน้ำสำหรับการเกษตร น้ำสำหรับอุตสาหกรรมทั้งหมดนี้ ต้องใช้น้ำที่ดี หมายความว่าน้ำที่สะอาด

.๓ ทฤษฎีการบำบัดน้ำเสียด้วยระบบบ่อบำบัดน้ำเสียและวัชพืชบำบัด (Lagoon Treatment and Grass Filtration) แหลมผักเบี้ย

ปัญหาสำคัญอีกอันหนึ่งคือเรื่องสิ่งแวดล้อม เรื่องน้ำเสียกับขยะได้ศึกษามาแล้วเหมือนกัน ทำไม่ยากนัก ในทางเทคโนโลยีมันทำได้ แล้วในเมืองไทยก็ทำได้

ปัญหาสำคัญ คือ เรื่องสิ่งแวดล้อม เรื่องน้ำเสียกับขยะ ได้ศึกษามาแล้วเหมือนกัน

ทำไม่ยากนัก ในทางเทคโนโลยีทำได้ แล้วในเมืองไทยเองก็ทำได้ หาเทคโนโลยีจากต่างประเทศมาแล้ว ทำในเมืองไทยก็ทำได้ หรือจะจ้างบริษัทต่างประเทศมาทำก็ได้นี่แหละปัญหาเดียวกัน เดี๋ยวนี้กำลังคิดจะทำแต่ติดอยู่ที่ที่จะทำ

อย่างที่บอกว่า เอาน้ำเสียมาใช้ในทางเกษตรกรรม ทำได้แต่ที่ที่ทำนั้นต้องมีสัก ,๐๐๐ ไร่ ขอให้ผู้เชี่ยวชาญต่าง ๆ มาช่วย ร่วมกันทำได้แน่ ถ้าใครเอาที่มาให้ ,๐๐๐ ไร่ ที่อยู่ใกล้กรุงเทพฯ พอใช้ ทำให้ดูยังไม่ทันเกษียณอายุเลย คงได้เห็น

ต้องทำการเรียกว่าการกรองน้ำ ให้ทำน้ำนั้นไม่โสโครกแล้วก็ปล่อยน้ำลงมาเป็นที่ทำการเพาะปลูก หรือทำทุ่งหญ้า หลังจากนั้นน้ำที่เหลือก็ลงทะเลโดยที่ไม่ทำให้น้ำนั้นเสีย

โครงการที่จะทำนี้ไม่ยากนัก คือว่าก็มาเอาสิ่งที่เป็นพิษออก พวกโลหะหนักต่าง ๆ เอาออกซึ่งมีวีธีทำ ต่อจากนั้นก็มาฟอกใส่อากาศ บางทีก็อาจไม่ต้องใส่อากาศ แล้วก็มา

เฉลี่ยใส่ในบึง หรือเอาน้ำไปใส่ในทุ่งหญ้าแล้วก็เปลี่ยนสภาพของทุ่งหญ้าเป็นทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ ส่วนหนึ่งเป็นที่สำหรับปลูกพืช ปลูกต้นไม้

แล้วก็ต้องทำการเรียกว่า การกรองน้ำให้ทำน้ำนั้นไม่ให้โสโครก แล้วก็ปล่อยน้ำลงมาที่เป็นที่ทำการเพาะปลูก หรือทำทุ่งหญ้า หลังจากนั้นน้ำที่เหลือก็ลงทะเล โดยที่ไม่ทำให้น้ำนั้นเสีย

.๔ ทฤษฎีการบำบัดน้ำเสียด้วยวิธีการเติมอากาศ โดยใช้วิธีทำให้อากาศสามารถละลายลงไปในน้ำ (Air Transfer) เพื่อเร่งการเจริญเติบโตและการเพาะตัว อย่างรวดเร็วของแบคทีเรียจนมีจำนวนมากพอที่จะทำลายสิ่งสกปรกในน้ำให้หมดสิ้นไปโดยเร็ว ตามแนวทฤษฎีการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ กังหันน้ำชัยพัฒนา

ควรจะได้พยายามศึกษาค้นคว้าวิชาการและเทคโนโลยีอันทันสมัยให้ลึกซึ้งและกว้างขวางแล้วพิจารณาเลือกเฟ้นส่วนที่ดี มีประสิทธิภาพแน่นอน มาปรับปรุงใช้ด้วยความฉลาดริเริ่มให้พอเหมาะพอสมกับฐานะและสภาพของบ้านเมืองของเรา

.๕ ทฤษฎีการบำบัดน้ำเสียโดยกระบวนการทางฟิสิกส์เคมี(Physical-Chemical Process) ด้วยการทำให้ตกตะกอน (Sedimentation) ตามพระราชดำริ สารเร่งตะกอน PAC (Poly Aluminum Chloride)

การใช้เทคโนโลยีอันทันสมัยในงานต่าง ๆ นั้นว่า โดยหลักการควรจะให้ผลมากในเรื่องประสิทธิภาพการประหยัดและการทุ่นแรงงาน

.๖ ทฤษฎีการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ตามแนวทางการบริหารจัดการด้านน้ำท่วมล้น (Flood Management)

ลิงโดยทั่วไปถ้าเราส่งกล้วยให้ ลิงจะรีบปอกแล้วเอาเข้าปากเคี้ยวแล้วเอาไปเก็บไว้ที่แก้ม ลิงจะเอากล้วยเข้าไปไว้ที่กระพุ้งแก้มได้เกือบทั้งหวี โดยเอาไปไว้ที่แก้มก่อนแล้วจึงนำมาเคี้ยวบริโภคและกลืนกินเข้าไปภายหลัง

ได้ดำเนินการในแนวทางที่ถูกต้องแล้ว ขอให้รีบเร่งหาวิธีปรับปรุงและเพิ่มประสิทธิภาพต่อไป เพราะโครงการแก้มลิงในอนาคตจะสามารถช่วยพื้นที่ได้หลายพื้นที่

. แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับเรื่องการฟื้นฟูป่าไม้

การที่จะมีต้นน้ำลำธารไปชั่วกาลนานนั้น สำคัญอยู่ที่การรักษาป่าและปลูกป่าบริเวณต้นน้ำ

ต้องพยายามอธิบายให้ราษฎรเข้าใจถึงการตัดต้นไม้สำหรับใช้สอยให้ถูกประเภท โดยเฉพาะต้นไม้ที่ปลูกสำหรับใช้เป็นไม้ฟืนซึ่งปลูกเพื่อประโยชน์ และความสะดวกของราษฎรเอง

ต้องอธิบายให้ราษฎรรู้ว่า การที่บริเวณน้ำตามแหล่งน้ำธรรมชาติลดลงนั้นก็เพราะมีการทำลายป่าต้นน้ำโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์

การปลูกป่านี้สำคัญอยู่ที่ปล่อยให้เขาขึ้นได้คืออย่าไปตอแยต้นไม้อย่าไปรังแกต้นไม้

เราจะทำให้ประเทศไทยกลับมีความอุดมสมบูรณ์ มีความชุ่มชื้นได้ ขออย่าไปรังแกป่าเท่านั้นเอง ไม่ต้องทำอะไรมาก

ถ้าเลือกได้ที่ที่เหมาะสมแล้ว ก็ทิ้งไว้อยู่อย่างนั้น โดยไม่ไปรังแกป่า ต้นไม้ก็จะขึ้นเอง

เมื่อป่าชุ่มชื้นแล้ว ปริมาณน้ำฝนก็ตกลงมาก็จะมากขึ้นตามไปด้วย ซึ่งเป็นการเพิ่มปริมาณน้ำในแหล่งน้ำให้มากขึ้นตามลำดับ

การแผ้วถางป่าบนเขาและตามลำห้วย เพื่อการเกษตรกรรมนั้นเป็นการทำลายแหล่งเกิดของต้นน้ำลำธาร และจะเป็นผลเสียของเกษตรกรเอง

เนื่องจากป่าต้นน้ำลำธารถูกทำลายลงไปมากขึ้นทุกที จึงควรมีนโยบายในการป้องกันรักษาป่าเป็นการปลูกป่าทดแทน

การปลูกป่าทดแทนตามไหล่เขา จะต้องปลูกต้นไม้หลาย ๆ ชนิด เพื่อให้ได้ประโยชน์อเนกประสงค์ คือมีทั้งไม้ผล ไม้สำหรับก่อสร้างและไม้สำหรับทำฟืน

การปลูกป่าทดแทนนั้นควรถือเป็นงานเร่งด่วน

การปลูกป่าทดแทน ต้นไม้ที่จะปลูกจะต้องมีทั้งต้นไม้ที่คลุมแหล่งน้ำ ต้นไม้ยึดดิน ไม้ผล ต้นไม้ใช้ทำฟืน ต้นไม้ใช้ในการก่อสร้างตลอดจนต้นไม้ที่มีค่าทางเศรษฐกิจเพื่อใช้ประโยชน์ได้อย่างอเนกประสงค์

การปลูกป่าทดแทนจะต้องรีบปลูกต้นไม้คลุมแนวร่องน้ำเสียก่อนเพื่อให้ความชุ่มชื้นแผ่ขยายออกไป

สิ่งที่สำคัญและจะต้องดำเนินการโดยรีบด่วน คือการปลูกป่าสำหรับใช้เป็นฟืนในบริเวณใกล้หมู่บ้าน

จะต้องคำนวณเมื่อที่ที่จะปลูกป่าให้สมดุลกับจำนวนประชากรในหมู่บ้านด้วย ซึ่งจะเป็นการป้องกันไม่ให้ราษฎรตัดไม้ทำลายป่าต่อไป

ให้พัฒนาพื้นที่ป่าไม้ โดยควบคุมไม่ให้มีการตัดต้นไม้ในบริเวณป่าไม้ที่ค่อนข้างสมบูรณ์

การปลูกต้นไม้ประเภทต่าง ๆ คละกันนั้นราษฎรส่วนรวมจะสามารถตัดเป็นฟืนหรือเพื่อใช้สอยในการก่อสร้างโดยไม่เป็นการทำลายป่าต้นน้ำ อีกทั้งยังสามารถเก็บผลไม้เพื่อบริโภคหรือจำหน่ายได้อีกด้วย

ปลูกสวนป่าโดยใช้ไม้สามชนิดเป็นหลักกล่าวคือ ไม้โตเร็ว ไม้ผล และไม่ใช้สอย

ควรคัดเลือกพันธุ์ไม้ที่ใช้น้ำน้อยและสามารถยึดต้นไม้

การปลูกสวนป่านั้นน่าจะมีการปลูกพันธุ์ไม้ประเภทต่าง ๆ คละกันไปโดยมีพันธุ์ไม้ยืนต้น ไม้ผลและไม้เพื่อทำฟืน ซึ่งนอกจากจะช่วยป้องกันมิให้ดินพังทลายในฤดูฝนและรักษาความชุ่มชื้นของดินแล้วยังมีผลประโยชน์จากไม้ผล และไม้เพื่อทำฟืนอีกด้วย

ใช้ระบบท่อส่งน้ำมาหล่อเลี้ยงบริเวณป่าไม้เสื่อมโทรมในช่วงที่มีสภาพแห้งแล้งให้เกิดความชุ่มชื้นตลอดเวลา จะทำหน้าที่อนุรักษ์ป่าไม้ทางอ้อม กล่าวคือ ใช้เป็นแนวป้องกันสกัดกั้นไฟป่าอย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากมีลักษณะเป็น ป่าเปียก

ให้พิจารณาปลูกป่าเป็นแนวสลับกับการปลูกพืชไร่เพื่อการศึกษาทดลองที่จะใช้แนวพืชไร่เป็นแนวป้องกันไฟป่าแบบที่เรียกว่า ระบบเปียก

พยายามสูบน้ำขึ้น ไปทีละชั้นจนถึงระดับสูงสุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ปล่อยน้ำให้ค่อย ๆ ไหลซึมลงมา เพื่อช่วยเร่งรัดการปลูกป่าที่มีทั้งพันธุ์ไม้ท้องถิ่นกับพันธุ์ไม้โตเร็ว นอกจากนั้นยังจะแปรสภาพโครงการภูเขาป่าให้เป็นป่าเปียกซึ่งสามารถป้องกันไฟป่าได้อีกด้วย

สร้างฝายขนาดเล็กปิดกั้นร่องน้ำในเขตต้นน้ำลำธาร เพื่อแผ่กระจายความชุ่มชื้นออกไปให้กว้างขวางอันจะช่วยฟื้นฟูสภาพป่าในบริเวณที่สูงให้สมบูรณ์ขึ้น บริเวณดังกล่าวจะกลายสภาพเป็น ภูเขาป่า ในอนาคต

การปลูกป่าบนภูเขาต่าง ๆ ควรดำเนินการโดยวิธีที่เรียกว่า ป่าเปียก หรืออาจเรียกว่าภูเขาป่าก็ได้ แต่ปัจจุบันฝนตกน้อยจึงจำเป็นต้องจัดสร้างระบบส่งน้ำด้วยวิธีสูบน้ำขึ้นไปพักในบ่อพักน้ำบนภูเขา แนะนำระบบกระจายน้ำ ช่วยการปลูกป่าแบบกึ่งถาวร

การปลูกป่า การศึกษาพื้นที่พร้อมระบบเรื่องน้ำด้วย ในพื้นที่ภูเขาควรจะสร้างฝายแม้ว หรือ Check Dam เพื่อกักน้ำไว้สร้างความชุ่มชื้นให้ยาวนานขึ้นและเป็นระบบกันไฟป่าด้วย

จะต้องอธิบายให้ราษฎรรู้ว่า การที่ปริมาณน้ำตามแหล่งน้ำธรรมชาติลดลงนั้น ก็เพราะมีการทำลายป่าต้นน้ำ โดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์

การสร้างอ่างเก็บน้ำ นอกจากจะให้ประโยชน์จากน้ำแล้ว ยังจะช่วยให้ป่าอุดมสมบูรณ์ และป้องกันการไหลบ่าของน้ำอีกด้วย

ทฤษฎีทำ Check Dam ในป่าได้ประโยชน์ ส่วนที่ไม่ได้เอาน้ำมาช่วยที่ได้ประโยชน์ คือ หนึ่งทำให้เกิดความชุ่มชื่น สองไม่ทำให้เกิด Flood”

ทฤษฎีนี้ตั้ง ๓๖-๓๗ ปีมาแล้วตอนไปกาฬสินธุ์ ถามเขาว่า น้ำมีหรือเปล่า ตอบว่ามีน้ำไหลแต่ตอนนั้นก็ยังไม่ได้ทำ Check Dam”

“Check Dam ทำแล้วน้ำไม่ระเหย

ทำ Check Dam ได้ผลจริง ๆ คือ ทำ Check Dam แล้วน้ำดีขึ้น

เพื่อเตรียมความชุ่มชื้นให้กับพื้นที่ทำให้ต้นไม้เจริญงอกงามดีขึ้นและชะลอการไหลของน้ำเมื่อมีฝนตกให้ช้าลง

สร้างฝายราคาประหยัด โดยใช้วัสดุราคาถูกและหาได้ง่ายในท้องถิ่น

ปิดกั้นร่องน้ำกับลำธารขนาดเล็กเป็นระยะๆ เพื่อใช้เก็บกักน้ำและตะกอนดินไว้บางส่วน

น้ำที่เก็บกักไว้จะซึมเข้าไปสะสมในดิน ทำให้ความชุ่มชื้นแผ่ขยายออกไปสองข้างทาง

หลักการฟื้นฟูแหล่งต้นน้ำลำธารที่เสื่อมโทรม จะต้องพยายามขยายความชุ่มชื้นจากร่องน้ำทุกร่องโดยการก่อสร้างฝายกั้นร่องดังกล่าว เพื่อเก็บกักน้ำไว้สำหรับหลังพื้นที่สูงในแนวร่องน้ำเป็นระยะ ๆ

ควรดำเนินการสร้างเขื่อนขนาดเล็กราคาถูก กั้นน้ำบริเวณเหนือฝายขึ้นไปเป็นระยะๆ เพื่อทำให้เกิดอ่างน้ำเล็ก ๆ ซึ่งจะช่วยหล่อเลี้ยงป่าไม้ตามแนวร่องน้ำทำให้มีความชุ่มชื้นขึ้น

เป็นการช่วยรักษาต้นน้ำและทำให้ความชุ่มชื้นค่อย ๆ แผ่ขยายออกไป

“Check Dam จะทำหน้าที่ดักตะกอนดินและทรายที่ถูกชะลงมาตามความลาดชันของพื้นที่ไม่ให้ลงในอ่างเก็บน้ำซึ่งจะทำให้ตื้นเขินเก็บน้ำได้น้อย

หาทำเลสร้างฝายต้นน้ำลำธารในระดับสูงที่ใกล้บริเวณยอดเขามาที่สุดเท่าที่จะเป็นได้ออกแบบให้สามารถเก็บกักน้ำไว้ได้ปริมาณมากพอสมควรเป็นเวลานาน 2 เดือน

การเก็บกักน้ำสำรองไว้ได้นานหลังฤดูฝนผ่านไปแล้วจะทำให้มีปริมาณน้ำหล่อเลี้ยงและประคับประคองกล้าไม้

สร้างฝายชุ่มชื้นขนาดเล็กราคาถูกตามแนวร่องน้ำเป็นระยะ ๆ ลดหลั่นลงมา เพื่อเป็นการรักษาและแผ่ขยายความชุ่มชื้นออกไปในบริเวณแหล่งน้ำธรรมชาติ

ควรสร้างฝายต้นน้ำลำธารตามร่องน้ำเพื่อชะลอกระแสน้ำและเก็บกักน้ำ สำหรับสร้างความชุ่มชื้นในดิน

สร้างฝายเล็ก ๆ เพื่อทำให้เกิดสระน้ำขนาดเล็กสำหรับช่วยทำความชุ่มชื้นให้กับป่าไม้ซึ่งค่อนข้างแห้งแล้ง ให้ค่อย ๆ คืนสภาพเดิมและในขณะเดียวกันก็เป็นการอนุรักษ์ต้นน้ำลำธารด้วย

ส่งเสริมให้ราษฎรนำไปช่วยปลูกในบริเวณที่ไม่ได้ใช้เป็นที่ทำกิน จะได้มีจิตสำนึกในการอนุรักษ์สภาพสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ

โครงการพัฒนาป่าไม้ควบคู่กับการประมงจะเป็นโครงการแบบอย่างในการพัฒนาพื้นที่ทำกินของราษฎรในบริเวณอื่นที่มีโครงสร้างลักษณะเดียวกัน

ฝึกให้ราษฎรช่วยทำหน้าที่พนักงานดูแลรักษาป่า เพราะต่างฝ่ายต่างมีผลประโยชน์ร่วมกัน

ปลูกป่าเพื่อให้ราษฎรมีรายได้เพิ่มขึ้น โดยให้ราษฎรในท้องถิ่นนั้น เข้าร่วมกิจกรรมเพื่อเป็นการสร้างความเข้าใจให้ราษฎร เห็นความสำคัญของป่าและการปลูกป่า

ทุกคนจะต้องช่วยกันดูแลรักษาป่าไม้ซึ่งเป็นของส่วนรวม

เพราะหน้าที่ของป่าคือเป็นต้นไม้ และทำหน้าที่เป็นทรัพยากรในด้าน... สำหรับเป็นผลที่มาเป็นประโยชน์ แก่ประชาชนได้

ไม้สำหรับทำฟืนซึ่งราษฎรจำเป็นต้องใช้เป็นประจำซึ่งเมื่อตัดไม้ใช้แล้ว ก็ปลูกทดแทนเพื่อหมุนเวียนทันที

ทุกคนจะต้องช่วยกันดูแลป่าไม้

ควรศึกษาดูก่อนว่า พืชพรรณไม้ดั้งเดิมมีอะไรบ้าง แล้วปลูกแซมรายการชนิดต้นไม้ ที่ศึกษามาได้ ไม่ควรนำไม้ที่แปลกปลอมต่างพันธุ์ ต่างถิ่นเข้ามาปลูก โดยยังไม่ได้ศึกษาอย่างแน่ชัดเสียก่อน

ที่มา : แนวคิดและทฤษฎีการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ใน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สำนักงาน กปร,๒๕๔๘

ไม่มีความคิดเห็น: